De 29ste editie : Exploring identities
Een swingend programma voor iedereen
Dit jaar markeert een historisch moment in de Belgische filmgeschiedenis. Voor het eerst werd de Belgische inzending voor de Oscars een film van een Belgisch-Congolese regisseur, niemand minder dan de in Gent wonende Baloji Tshiani met zijn film Augure. Zijn film werd eerder al geselecteerd voor Cannes en won daar de prestigieuze ‘New Voices Award’. Augure maakt terecht deel uit van deze editie, dat in teken staat van Exploring Identities. Levende tussen twee culturen, zien we hoe identiteit sterk tot uiting komt in zijn werk. Vanuit deze invalshoek wil AFF verder verkennen hoe Afro-filmmakers omgaan met deze dualiteit en op zoek gaan naar hun plek in de samenleving.
De noodzaak om het debat rond identiteit te voeren blijkt vandaag meer dan ooit nodig. In onze steeds diverser wordende samenleving, waar steeds meer verschillende culturen samenleven, wordt het cruciaal om het debat te voeren rond de representatie en aanwezigheid van Afrikanen in film, taal, kunst, media en het maatschappelijk leven ‘tout court’. De ophef die veroorzaakt werd door Baloji die meerdere keren naast filmsubsidies van het VAF greep, is hier een sprekend voorbeeld van.
We willen bijgevolg in deze 29ste editie, aan de hand van het thema Exploring Identities, extra de aandacht vestigen op het belang van een Afrika Filmfestival alsook aan het belang van het representeren van verschillende ‘identiteiten’.
Bij de oprichting van het filmfestival in 1996 verklaarden Afrikaanse filmmakers, zeker zij die in Europa wonen, dat het identitaire nog belangrijker zou worden omdat steeds meer Afropeanen naar de camera zouden grijpen. Zij willen hiermee zichtbaarheid in de lokale audiovisuele wereld verkrijgen en ervoor zorgen dat hun verhalen deel uitmaken van de plaatselijke culturele wereld, wat essentieel is voor de maatschappelijke cohesie en democratie.
AFF werd opgericht vanuit een tekort aan Afrikaanse verhalen in ons medialandschap. Vandaag de dag zien we enige verandering, maar de situatie blijft precair. Het lijkt absurd hiervoor nog steeds te moeten vechten, maar ook het wegvallen van subsidies van het VAF bij ons bewijst jammer genoeg het tegendeel. Door het wegvallen van deze structurele ondersteuning blijven we met een onzekere toekomst achter.
Maar we blijven niet bij de pakken zitten. Om dit jaar onze cruciale en waardevolle activiteiten te kunnen organiseren, lanceerden we een crowdfunding campagne die zal eindigen op de eerste dag van het festival, 19 april. De steun die we afgelopen maanden kregen, bewijst niet alleen de waarde en relevantie van dit festival, maar ook de belangrijke maatschappelijke rol die het Afrika Filmfestival in neemt in onze samenleving. Via deze weg wil AFF iedereen die heeft gesteund, op welke manier dan ook, alvast bedanken voor hun bijdrage, evenals instellingen en organisaties zoals de Stad Leuven, Africalia, de KU Leuven, Africa Museum en de Vlaamse UNESCO Commissie voor hun vertrouwen. Jullie zijn de vruchtbare bodem die dit festival mogelijk maken.
Maar niet gevreesd, ondanks deze zware strijd laat AFF zich niet kennen! We zetten ons dit jaar harder dan ooit in om Afro-talent, zowel van eigen bodem als vanuit het Afrikaanse continent, een platform te bieden, hun stemmen te versterken en hun creativiteit met een breed publiek te delen. Op die manier hopen wij de Afrikaanse en Afropean filmwereld in ons land te kunnen blijven promoten in de toekomst. We zijn dan ook uitermate trots met de programmatie die we dit jaar kunnen aanbieden en die voortbouwt op de duurzame ontwikkeling die ons festival nastreeft.
AFF heeft de Afro-Belgische filmwereld van regisseurs en acteurs/actrices altijd van dichtbij gevolgd en niet alleen hun werk geprogrammeerd, maar in sommige gevallen ook ondersteund. In 2022 organiseerden we voor het eerst een Belgische kortfilmcompetitie en een workshop waar deze jonge en diverse filmmakers elkaar konden ontmoeten. Ook dit jaar kan je deze interessante en erg sterke kortfilms ontdekken in de Belgian Shorts competitie. Hun verhalen draaien vaak rond identiteit, met gemeenschappelijke maar ook totaal andere invalshoeken. Socio-culturele en politieke invloeden die filmmakers uit Congo of Rwanda direct of indirect ondergaan, zijn anders dan die van filmmakers uit Ghana, Nigeria of Marokko, vooral wanneer ze in België wonen. Deze complexiteit maakt deel uit van de algehele cultuur waarin wij hier in Leuven, Vlaanderen, België en Europa leven. Tevens maakt het deel uit van het humaniseren van ons medialandschap dat onze cultuur verrijkt en de kijker tot wereldburger maakt. Om dit in een algemeen perspectief te plaatsen, kijkt AFF ook verder dan enkel naar film, maar ook naar de andere kunsten; van dans, illustratoren en auteurs, tot mode en muziek.
Naast onze focus op Afropeaanse filmmakers legt AFF ook steeds de focus op recente filmproducties uit Afrika en van Afrikaanse regisseurs. Een focus die wij noodzakelijk achten om onze blik op de wereld te dekoloniseren. Deze films geven niet alleen inzicht over de rijkdom en de complexiteit van de Afrikaanse culturen en samenlevingen, maar dragen ook bij aan de kennis over en van het continent, zijn bewoners en vooral zijn creativiteit. AFF presenteert in Cinema ZED de nieuwste films die op grote internationale filmfestivals al grote ogen hebben gegooid en die hun plaats verdienen in elke arthouse programmatie, maar waarvan de meeste nog geen plek in het Belgische filmlandschap hebben gevonden.
Aanvullend op de ‘Belgian Shorts’ en de focus op Afrikaanse langspelers, vindt dit jaar de 10de editie plaats voor de beste Afrikaanse kortfilm: de Guido Huysmans Young African Filmmaker Awards of ook wel de YAFMA’s genoemd. De selectie wordt over vier programma’s gespreid en daarbij kon enkel maar worden vastgesteld dat de kwaliteit jaarlijks aanzienlijk verbetert. Het gaat hier in de meeste gevallen over Belgische premières. Ze worden opnieuw in M Leuven vertoond, net zoals de documentaires die een jury van de Vlaamse UNESCO-commissie zal beoordelen.
Uitzonderlijk organiseren we dit jaar ook een herdenkingsdag voor de Rwandese genocide op de Tutsi’s in 1994, dat 30 jaar geleden plaastvond. Op deze dag tonen we films die het Rwandese perspectief op de gebeurtenissen toont en gaan we in gesprek met Rwandese filmmakers over de rol die kunst kan spelen in het verwerkingsproces. De bedoeling is niet om de gebeurtenissen te herbeleven en dit evenement is niet politiek gekleurd, maar wil de Rwandese cultuur en hun veerkracht vieren. Onze Rwandese gasten maken ook deel uit van de traditionele Congo-Rwanda dag.
AFF opent voor het eerst met een Nigeriaanse film Mami Wata, die een thema behandelt van een Afrikaanse realiteit waarin traditionele religie wordt uitgedaagd, wat invloed heeft op de cultuur en harmonie van het dorp. Kortom, een allegorie van het hedendaagse continent in verandering. In mei vorig jaar vermeldde de Vlaamse pers dat er met 'Augure' slechts één Belgische film aanwezig was in Cannes, terwijl ook de film Mambar Pierrette van Rosine Mbakam was geselecteerd voor de Quinzaine in Cannes. Rosine is sinds 2009 een vaste waarde op het festival, en met haar film over een sterke, veerkrachtige Kameroense vrouw sluiten we deze editie af. Tussen deze twee sterke films bevindt zich een hele wereld van beelden en spetterende activiteiten die duidelijk maken waarom een AFF vandaag meer dan ooit nodig is.